شخصیت سالم

اریش فروم به سال ۱۹۰۰ در شهر فرانکفورت، در غرب آلمان، به دنیا آمد. در دانشگاه‌های هایدلبرگ و مونیخ و انستیتوی روانکاوی برلین در رشته‌های فلسفه و روانشناسی به تحصیل پرداخت. «روان‌کاو، جامعه‌شناس آمریکایی-آلمانی‌تبار، روان‌شناس اجتماعی بلندآوازۀ مکتب فرانکفورت و همچنین یک سوسیال دموکرات و از برجسته‌ترین فیلسوفان مکتب اومانیستی است. او در آثارش کوشید تا ارتباط متقابل روان‌شناسی و جامعه را شرح دهد و معتقد بود که با به‌کار بستن اصول روانکاوی، به عنوان علاج مشکلات و بیماری‌های فرهنگیِ بشر، راهی به سوی تحقّق یک «جامعۀ معقول» و متعادل از لحاظ روانی خواهد یافت. اریش فروم در پیوند با نظریات فلسفی و اجتماعی قرن بیستم پرورش یافت و دیدگاه نظری او از آمیزش و هم‌نشینی اندیشه‌ها و گرایش‌های گوناگون شکل گرفت.

به اعتقاد فروم، ارضای نیاز وابستگی یا یگانگی با دیگران، برای سلامت روان حیاتی است. رفتار نامعقول و حتی دیوانگی، نتیجۀ گزیر ناپذیری شکست در برآوردن این نیاز انسان با تسلیم شدن دیگر تنها نیست، بلکه به‌کسی یا چیزی بزرگ‌تر از خود تعلق دارد. هم‌چنین انسان می‌تواند از راه چیره‌شدن بر جهان و وادار‌ساختن دیگران به تسلیم، با دنیا پیوند برقرار کند.در هر دو برداشت وجود ایمنی به وجود دیگران متکی است. در‌نتیجه، انسان نه از آزادی بهرمند است و نه نفساً یکپارچه است. بلکه در میان مردم، اما جدا از آن‌ها زندگی می‌کند. بنابراین، این برداشت‌ها محکومند. زیرا نه انسان تسلیم‌شده و نه انسان مسلط، هیچ‌کدام آزادیِ پرورش جوهرکامل خود را ندارند، چراکه ایمنی آن‌ها بسته به‌کسانی است که خود را تسلیم کرده یا بر آن‌ها تسلط یافته‌اند.

راهِ سالم پیوند با جهان راه عشق است. این‌گونه دل‌بستگی، هم نیاز ایمنی را برمی‌آورد، و هم امکان یک‌پارچگی و فردیت را فراهم می‌آورد. منظور‌ فروم از عشق، تنها عشق جسمانی نیست؛ تعریف او، عشق پدر و مادر به فرزند، عشق به خود، و در معنای وسیع‌تر احساس هم‌بستگی و عشق به همۀ انسان‌ها را نیز در بر می‌گیرد.نیاز بشر به فرا‌رفتن یا استعلا از نقش فعل‌پذیر «مخلوق‌بودن» با نیاز به وابستگی، رابطه‌ای نزدیک دارد. به اعتقاد فروم، با خلق(فرزند، اندیشه، هنر، یا کالای مادی) انسان از ماهیت فعل‌پذیر و تصادفی وجود فرا می‌رود و بدین‌ترتیب، به احساس آزادی و هدف‌داشتن دست می‌یابد.

به اعتقاد اریک فروم، نقطه مقابل آفرینندگی، میل به ویران‌گری است. او می‌نویسد: «اگر نتوانم زندگی بیافرینم، می‌توانم ویرانش کنم. ویرانگی هم مرا از زندگی فراتر می‌برد».میل به ویرانگری مانند آفرینندگی، درگیری فعالانه با جهان است. آفریدن یا ویران‌کردن، عشق یا تنفر، تنها گزینشی است که انسان در اختیار دارد، برای رسیدن به استعلا راه دیگری نیست. میل به ویرانگی و آفرینندگی هر دو در طبیعت انسان عمیقاً ریشه دارند. به‌هر‌صورت، آفرینندگی استعداد بالقوه اولیه بشر است و به سلامت روان می‌انجامد. میل به ویران‌گری تنها موجبِ رنجِ ویران‌شده و ویران‌گر می‌شود.

فروم تصویر روشنی از شخصیت سالم به‌‌دست می‌دهد. چنین انسانی عمیقا عشق می‌ورزد، آفریننده است، قوهٔ تعلق‌ش را کاملا پرورانده، جهان و خود را به‌طور عینی ادراک می‌کند، حس هویت پایداری دارد، با جهان در پیوند است و در آن ریشه دارد، حاکم و عامل خود و سرنوشت خویش است، و از علایق معصیت‌بار آزاد است.

فروم شخصیت انسان را دارای جهت‌گیری بارور می‌داند و این مفهوم به شخصیت بالغ آلپورت و انسان خواستار تحقق خود مزلو شباهت دارد و نمایان‌گر بیش‌ترین کاربرد یا تحقق استعداد بالقوه انسان است. فروم با کاربرد واژه «جهت‌گیری» این نکته را می‌گوید که جهت‌گیری گرایش یا نگرشی کلی است که همه جنبه‌های زندگی، یعنی پاسخ‌های فکری و عاطفی و حسی به مردم، موضوع‌ها و رویدادها را، خواه در جهان و خواه در خود، در بر می‌گیرد. بارور بودن یعنی به‌کار بستن همه قدرت‌ها و استعدادهای بالقوۀ خویش.

عشق بارور لازمه‌اش رابطۀ آزاذ و برابری بشری است. طرفین رابطه می‌توانند فردیت‌شان را حفظ کنند.در عشق بارور خود به جای کاستن گسترش و مجال شکفتن می‌یابد.انسان به احساس وابستگی می‌رسد٬اما هویت و استقلالش را از دست نمی‌دهد.

یافتن عشق بارور از دشوارترین دستاوردهای زندگی است. لازمۀ عشق تلاش فراوان است٬ زیرا عشق بارور از چهار ویژگی مهم برخوردار است: توجه٬ احساس مسئولیت٬ احترام و شناخت. عشق‌ورزیدن به دیگران یعنی مهرورزیدن به آن‌ها٬ یعنی علاقه‌مندی عمیق به حال و وضعیتشان و آسان کردن رشد و کمالشان.لازمۀ این‌ها داشتن احساس مسئولیت در پاسخگویی به نیازهای آن‌هاست. همچنین٬ عشق ورزیدن یعنی محترم شمردن و پذیرفتن فردیت آن‌ها؛ یعنی مهرورزیدن به آن‌ها برای آنچه و آنکه هستند. برای محترم شمردن آن‌ها٬ باید آن‌ها را درست و کامل شناخت.عشق بیش از آن که شور و هیجان باشد فعالیت است. عشق بارور به عشق جسمانی محدود نمی‌شود٬ بلکه می‌تواند عشق برادرانه و عشق مادرانه نیز باشد. تفکر بارور مستلزم هوش و عقل و عینیت است. انگیزه متفکر بارور علاقه شدید به متعلق تفکر است. تفکر بارور به جای درنظر گرفتن اجزا و عناصر تجزیه شدۀ پدیدار مورد مطالعه٬ متوجۀ کل و تمامیت آن است. به اعتقاد فروم لازمۀ همه کشفیات٬ تفکر سازنده است.

دانش عمومی روان‌شناسی

امکان ارسال دیدگاه وجود ندارد!